2025: mineralengehalte in gewassen hoger door verzilting
Volledig onderzoeksrapport2025: mineralengehalte in gewassen hoger door verzilting
Over Crkls
In de afgelopen decennia is het landbouwkundig onderzoek in Nederland enorm versplinterd en uit elkaar gegroeid. En ja, boeren hebben vertrouwen in onderzoek, maar hun vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Ook sluit het onderzoek niet altijd goed aan op de urgente problemen waarmee boeren worstelen in de praktijk.
De initiatiefnemers van Crkls: Misset Uitgeverij, BO Akkerbouw, Wageningen University & Research, Aeres Hogeschool en Groen Kennisnet willen hier wat aan doen voor een toekomstbestendige landbouw in Nederland die nu voor grote uitdagingen staat.
Het kennisplatform Crkls wil het kaf van het koren scheiden en bewezen kennis gemakkelijk vindbaar maken voor boeren op een plek. De resultaten van alle onderzoeken en praktijkproeven in Nederland worden verzameld en door een onafhankelijke redactie beoordeelt en op een uniforme en compacte wijze gepubliceerd.
Ga naar de inhoud
Onderzoeksinstituut: Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw
Locatie: Kollumerwaard, Nederland
Periode: 2025
Gefinancierd door: BO Akkerbouw
Status onderzoek: Afgerond
Bodemsoort: Klei
Betrouwbaarheidsscore:
In de toekomst is in de Noordelijke klei-regio de opkomende verzilting door kweldruk een uitdaging voor de pootgoedteelt. Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw (SPNA) is daarom eind 2020 met een meerjarig onderzoek gestart. In 2025 zijn zoet en zout vergeleken in één systeem; Ploegen / Kerende grondbewerking in een 1 op 4 teelt van aardappel, winterveldboon en graan. De helft van het perceel werd ondergronds geïrrigeerd met zout water. In het groeiseizoen van 2025 was door de verzilting in de bodem een hoger mineralengehalte in de gewassen het duidelijkst gemeten effect.
Conclusies
- Tijdens het groeiseizoen, van mei tot september, was de bodem duidelijk verzilt op een diepte van 40 en op 60 tot 80 centimeter, een verbetering in vergelijking met de andere proefjaren (2021 tot 2024), toen was de verzilting pas laat in het seizoen.
- De EC (zoutgehalte)-bodemsensoren werkten volgens plan en maten verhoogde zoutgehalte bij de capillaire stijging van het irrigatiewater.
- De gewasgroei in zout en zoet waren niet significant verschillend. Dit kwam door vers regenwater in de laag van 0 tot 30 cm (daardoor minimaal effect van de opgewekte kweldruk).
- Nagenoeg was er geen verschil in beworteling en wortels van de gewassen tussen zout en zoet ten opzichte van 2024. Toen was de beworteling ondieper én minder wortels in het zoute deel.
- Het mineralengehalte van de gewassen waren in het zoute gedeelte wel hoger. Het hoogste bij ui (oogst 2024) en veldboon (vooral natrium).
Samenvatting
Door klimaatverandering en menselijk handelen neemt de kans op verzilting door opkomend zout kwelwater toe. Het onderzoek richt zich op de effecten van verzilting op gewassen, met speciale aandacht voor pootaardappel, en op de vraag of aanpassingen in teeltmethoden, gewaskeuze of bouwplan nodig zijn om de gevolgen van verzilting te beperken.
Doel onderzoek
Het opbouwen van kennis en expertise over verzilting door opkomend zout kwelwater, zodat telers en andere partijen kunnen worden ondersteund bij vraagstukken rondom verzilting. De opgedane kennis wordt ingezet voor onderzoek, praktijkadvies en projecten en waar mogelijk openbaar gedeeld.
Opzet
- Proefveld in 2025 bestaat uit één veld van circa 1 ha (alleen systeem 2).
- Systeem 1: Niet Kerende Grondbewerking (NKG) was vervallen door een technisch probleem.
- Systeem 2: Ploegen (kerende grondbewerking).
- Vruchtwisseling: pootaardappel, winterveldboon (in 2025 voor het eerste jaar, na vier jaar zaaiui) en graan (wintertarwe/wintergerst) (1:4 rotatie).
- Het veld is verdeeld in een zoet deel en een zout deel.
- De helft van het veld is voorzien van ondergrondse druppelslangen, die zoet water afgeven, en de andere helft van het veld is voorzien van ondergrondse druppelslangen die zout water afgeven (EC 15 mS/cm, EC is een maat voor het zoutgehalte en milliSiemens (mS) is een maat voor de elektrische geleidbaarheid van water. Hoe hoger de waarde, hoe meer opgeloste zouten).
- De ondergrondse druppelslangen simuleren opkomende zoute kwel.
- Systeem 2 (ploegen): de in 2020 aangelegde druppelslangen liggen vast op op 50 cm diepte (, het peil van het reguliere drainagesysteem is in 2025 verhoogd tot ongeveer 30 cm onder het maaiveld, om het effect van de druppelirrigatie te versterken.
- Op deze manier wordt een simulatie gecreëerd van de verwachte stijgende kweldruk in de toekomst.
- Systeem 2 is verdeeld in vier percelen (E, F, G, H) voor de gewasrotatie (Figuur 1).
Figuur 1: Geciteerd uit rapport: Proefveld verzilting 2025 SPNA Kollumerwaard. Situatieschets van indeling proefveld. Het zoute deel van het veld ligt aan de kant van de boerderij (Noord-West), het zoete deel ligt aan de kant van de dijk (Zuid-Oost). Hierin zijn de letters E-H de verschillende percelen zoals beschreven in de sectie resultaten (gewas), waarbij ieder perceel een breedte heeft van 7 werkslagen. Tussen ieder perceel ligt een grasbaan van 3,2m breed. Voor- en achter de proef zijn grasbanen van ca. 8-9m, welke de wendakkers vormen. In totaal blijft er 119m over als beteelbare lengte per perceel. N.a.v mechanische schade in systeem 1 is in 2025 alleen systeem 2 gebruikt.
- Het aardappelras Travolta is gepoot.
- Water, bodem en gewaswaarnemingen (veelal in 4 herhalingen) zijn verricht.
- Sensoren voor bodemvocht en EC (maat voor zoutgehalte). Het bedrijf RMA Company heeft in 2025 via de sensor-opstellingen gemeten (type: EnviroPro 80cm voor monitoring vocht/temperatuur en EC, en 0-10m Abs Titalium LeveLine-Mini sensoren voor grondwaterstand, geplaatst in april 2024), weer in de grasbanen en met een vergelijkbare opzet als in de eerste proefjaren, percentage bodemvocht en de EC vastgelegd tot 1 meter diepte, iedere 10 centimeter diepte apart.
- Naast de bovengenoemde sensoren die meerjarig in de grasbanen staan, ook seizoens- sensoren in aardappelen én in veldbonen (voor het eerst in 2025).
- Analyse door Eurofins en Acacia van het zoute bronwater (mei 2025) en van de zoete en zoute mix welke in de druppelirrigatie werd gebruikt.
- Tijdens het groeiseizoen werden enkele analyses van het mineralengehalte in de gewassen uitgevoerd.
- Beworteling beoordeeld met een grondkolomcilinderboor en profielkuilen voor structuurbeoordeling.
- Drone opnames gemaakt met multi-spectraal camera met verschillende gewas-indexen (zoals NDVI).
Resultaten
- De gevonden gegevens kwamen overeen met die van eerdere jaren en het verzamelen en opbouwen van een dergelijke dataset is van grote waarde voor het begrijpen van het fenomeen verzilting als gevolg van de opkomende kweldruk.
- Op basis van de ervaringen zijn er enkele lessen getrokken om aanpassingen door te voeren in de onderzoeksopzet voor het volgende groeiseizoen. Een van de discussiepunten betreft de inrichting van het proefveld in het licht van de voortzetting van de gegevensverzameling.
- Voor 2026 zal dit proefveld worden voortgezet in de algemene opzet en met de basisgegevensverzameling, en tegelijkertijd zullen er discussies plaatsvinden over de vorm van de voortzetting ervan.
- Een diepgaander onderzoek van de verkregen gegevens door deskundigen en ook een herhaling van de beoordelingen zou verstandig zijn om inzicht te krijgen in de betekenis van de toegepaste waterregimes.
Aanvullende informatie
- Voor meer informatie over het thema verzilting relevant voor dit onderzoek: Eindrapportage project Zoet op Zout (2025). Rapportage 2019 project Spaarwater (hoofdstuk 2).
- Artikel over vier soorten verzilting in de Noordzee regio, project Salfar, J. de Waegemaeker.
- Webpagina van het SALTA kenniscluster, actief met meerdere verziltingsvraagstukken langs de Nederlandse kust.
- Eerdere onderzoeksverslagen van dit proefveld, waaronder ook een 3 A4-tjes tellende samenvatting van de stand van zaken begin 2024.
Betrouwbaarheidsscore:
Het onderzoek is eenjarig uitgevoerd met herhalingen. De resultaten bevatten een statistische onderbouwing. Het is daarmee betrouwbaar.
