Door verzilting ondiepere beworteling én minder wortels
Foto: SPNA
Over Crkls
In de afgelopen decennia is het landbouwkundig onderzoek in Nederland enorm versplinterd en uit elkaar gegroeid. En ja, boeren hebben vertrouwen in onderzoek, maar hun vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Ook sluit het onderzoek niet altijd goed aan op de urgente problemen waarmee boeren worstelen in de praktijk.
De initiatiefnemers van Crkls: Misset Uitgeverij, BO Akkerbouw, Wageningen University & Research, Aeres Hogeschool en Groen Kennisnet willen hier wat aan doen voor een toekomstbestendige landbouw in Nederland die nu voor grote uitdagingen staat.
Het kennisplatform Crkls wil het kaf van het koren scheiden en bewezen kennis gemakkelijk vindbaar maken voor boeren op een plek. De resultaten van alle onderzoeken en praktijkproeven in Nederland worden verzameld en door een onafhankelijke redactie beoordeelt en op een uniforme en compacte wijze gepubliceerd.
Gefinancierd door:
BO Akkerbouw, programma Zoet op Zout
Status onderzoek:
Afgerond
Bodemsoort:
Klei
Betrouwbaarheidsscore:
Toelichting bekijken
Ja(a)r(en) van onderzoek:
1
2
3
4
4+
Statistische onderbouwing:
Het onderzoek is statistisch onderbouwd.
Herhalingen:
Ja
Betrouwbaarheidsscore onderbouwing
Het onderzoek is meerjarig uitgevoerd met herhalingen. Het onderzoek is statistisch onderbouwd. Het onderzoek is zeer betrouwbaar.
In de Noordelijke klei-regio is de opkomende verzilting door kweldruk onder percelen in de toekomst een uitdaging voor de pootgoedteelt. Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw (SPNA) is daarom eind 2020 gestart met een meerjarig onderzoek. Zoet en zout zijn vergeleken in twee systemen; systeem 1 met Niet kerende grondbewerking (NKG) en systeem 2 met ploegen, in een 1 op 4 teelt van aardappel, zaaiui en graan. Elk systeem werd voor de helft ondergronds geïrrigeerd met zout water. Een duidelijke invloed van het zoute bodemwater was meer beworteling in de bovenste 30 cm en het totale aantal wortels was significant lager in het zoute deel.
Conclusies
In alle proefjaren (2021 tot 2024) is de verzilting laat in het seizoen opgetreden, pas als de groei van het gewas al ver was gevorderd (de langste zilte periode was in 2022).
Dit is waarschijnlijk de reden dat het waterregime (zoet of zout) van 2021 tot 2024 slechts een beperkte en meestal niet-significante effecten had op gewasgroei, gewasstand, plantaantallen en opbrengst.
De grondbewerking in combinatie met de diepte van de druppelslangen hadden een veel groter effect; bij granen presteerde systeem 1 (NKG) doorgaans beter, terwijl bij aardappel (en in mindere mate ui) systeem 2 (ploegen) tot een hogere opbrengst leidde.
In 2024 was de bewortelingsdiepte van aardappel gemiddeld 13 cm minder diep in het zoute deel, bij wintergerst en zomertarwe zijn geen verschillen gemeten.
In 2022 en 2023 hadden de gewassen netto minder wortels en meer ondiepere beworteling in het zoute deel in vergelijking met het zoete deel (wintertarwe had het grootste effect).
In het zoute deel is een toename gemeten van chloride en natrium op het klei-humus-complex (het “vasthoudsysteem” van de bodem) ten koste van calcium, maar onduidelijk is of dit de oorzaak is van de EC stijging (maat voor hoeveelheid opgeloste zouten in het bodemwater).
Samenvatting
Door klimaatverandering en menselijk handelen neemt de kans op verzilting door opkomend zout kwelwater toe. Het onderzoek richt zich op de effecten van verzilting op gewassen, met speciale aandacht voor pootaardappel, en op de vraag of aanpassingen in teeltmethoden, gewaskeuze of bouwplan nodig zijn om de gevolgen van verzilting te beperken.
Lees meer
Doel onderzoek
Het opbouwen van kennis en expertise over verzilting door opkomend zout kwelwater, zodat telers en andere partijen kunnen worden ondersteund bij vraagstukken rondom verzilting. De opgedane kennis wordt ingezet voor onderzoek, praktijkadvies en projecten en waar mogelijk openbaar gedeeld.
Opzet
Proefveld bestaat uit twee identieke velden van circa 1 ha.
Systeem 1: Niet Kerende Grondbewerking (NKG).
Systeem 2: Ploegen (kerende grondbewerking).
Beide systemen hebben dezelfde vruchtwisseling: aardappel, zaaiui en graan (1:4 rotatie).
Gewasbescherming, bemesting en rassenkeuze zijn in beide systemen gelijk.
Elk veld is verdeeld in een zoet/droog deel en een zout deel.
Systeem 1 (NKG): druppelslangen op 30 cm diepte; in 2024 geen zoet water toegediend (droogte-situatie).
Systeem 2 (ploegen): druppelslangen op 50 cm diepte; in 2024 zoet water toegediend om de zoetwaterlens aan te vullen.
Zoute delen ontvangen in beide systemen zout water met een EC van 15 (maat voor zoutgehalte).
Door het verschil in grondbewerking én slangdiepte kunnen systemen niet rechtstreeks worden vergeleken.
Vergelijkingen zijn daarom binnen elk systeem gemaakt (zoet/droog versus zout).
Beide systemen zijn verdeeld in vier percelen (A–H) voor de gewasrotatie.
Figuur 1 geciteerd uit rapport Proefveld verzilting 2024 SPNA Kollumerwaard: Rapportage uitvoering proefveld verzilting veldseizoen 2024: Situatieschets van indeling proefveld. Het zoute deel van het veld ligt aan de kant van de boerderij (Noord-West), het droge/zoete deel ligt aan de kant van de dijk (Zuid-Oost). Hierin zijn de letters A-H de verschillende percelen zoals beschreven in de sectie resultaten (gewas). Perceel A heeft een breedte van 8 werkslagen van 3,2m breed, percelen B-H hebben een breedte van 7 werkslagen breed. Tussen ieder perceel ligt een grasbaan van 3,2m breed. Voor- en achter de proef zijn grasbanen van ca. 8-9m, welke de wendakkers vormen. In totaal blijft er 119m over als beteelbare lengte per perceel.
In 2024 is naast het ras Arsenal een ‘robuust’ ras gepoot (vergelijkingsras).
Water, bodem en gewaswaarnemingen (in 4 herhalingen) zijn verricht.
Sensoren voor bodemvocht en EC (maat voor zoutgehalte) op 20, 40 en 60 centimeter diepte.
Beworteling beoordeeld met een grondkolomcilinderboor en profielkuilen voor structuurbeoordeling.
Drone-opnames gemaakt met multi-spectraal camera met verschillende gewas-indexen (zoals NDVI).
Resultaten
In 2022 is de langste periode verzilting gemeten. De EC-waarde (maat voor zoutgehalte) liep in het zoute deel op, in mei van 2 tot 5 milisiemens per centimeter in oktober. MilliSiemens (mS) is een maat voor de elektrische geleidbaarheid van water. Hoe hoger de waarde, hoe meer opgeloste zouten.
In 2024 was ondanks het overwegend natte groeiseizoen het wel gelukt enige mate van verzilting te realiseren, maar de timing was laat en de EC stijging (maat voor zoutgehalte) was klein.
In 2024 leidde de verzilting niet tot een andere minerale samenstelling van het aardappelloof wanneer rekening werd gehouden met de geproduceerde biomassa.
In het gewas ui was er in 2022 een significant eerder moment van strijken waargenomen in het zoute deel. Dit leidde echter niet tot een lagere opbrengst.
In 2024 produceerde het vergelijkingsras meer (maar kleinere) knollen, terwijl het standaardras minder, maar grovere knollen produceerde. De totale opbrengst verschilde niet significant tussen de rassen. Het vergelijkingsras had significant meer knollen in de gewenste maatsortering (maatsortering 35–55 mm).
In 2024 was de mate van intensiteit van beworteling bij aardappel duidelijk hoger in het zoute deel, met gemiddeld 0,6 punt hoger in vergelijking met het zoete deel. Mogelijkerwijs compenseerden de aardappelplanten een minder diepe beworteling met een hogere mate van intensiteit. Dit is in lijn met de trend in eerdere jaren waarbij de mate van beworteling in de bovenste 30cm gemiddeld hoger lag in het zoute deel.
In 2024 was het poriënvolume in de ondergrond bij de aardappelen bij alle objecten lager in vergelijking met de granen. Mogelijk is dit veroorzaakt door het ontbreken van beworteling in de ondergrond.
In 2024 waren er in de bodemstructuur weinig opvallende verschillen tussen zoet en zout. Een paar uitzonderingen; bij wintergerst was er een opvallend verschil op de diepte 10-30 cm. Hier scoorden de zoute objecten duidelijk minder. Bij zomertarwe was er alleen een opvallend verschil tussen 20-30 cm waar zout ook duidelijk minder scoorde.
