Pompgestuurde onderwaterdrains effectief en lonend op veengrond.
Volledig onderzoeksrapportPompgestuurde onderwaterdrains effectief en lonend op veengrond.
Over Crkls
In de afgelopen decennia is het landbouwkundig onderzoek in Nederland enorm versplinterd en uit elkaar gegroeid. En ja, boeren hebben vertrouwen in onderzoek, maar hun vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Ook sluit het onderzoek niet altijd goed aan op de urgente problemen waarmee boeren worstelen in de praktijk.
De initiatiefnemers van Crkls: Misset Uitgeverij, BO Akkerbouw, Wageningen University & Research, Aeres Hogeschool en Groen Kennisnet willen hier wat aan doen voor een toekomstbestendige landbouw in Nederland die nu voor grote uitdagingen staat.
Het kennisplatform Crkls wil het kaf van het koren scheiden en bewezen kennis gemakkelijk vindbaar maken voor boeren op een plek. De resultaten van alle onderzoeken en praktijkproeven in Nederland worden verzameld en door een onafhankelijke redactie beoordeelt en op een uniforme en compacte wijze gepubliceerd.
Ga naar de inhoud
Onderzoeksinstituut: Wageningen Livestock Research
Locatie: KTC Zegveld
Periode: van 2016 tot 2020
Gefinancierd door: PZ, VIC, Prov. Utr & ZH, Waternet, Wettersk. Frysl
Status onderzoek: Afgerond
Bodemsoort: Veen
Diercategorie: Melkvee
Betrouwbaarheidsscore:
Wil je je veenbodem beschermen én je grasland goed berijdbaar houden? Pompgestuurde onderwaterdrains verhogen de grondwaterstand in de zomer flink. Dat remt bodemdaling en CO₂-uitstoot, terwijl je in de lente en herfst sneller op het land kunt. Een slimme, maar dure investering voor de toekomst. Kan dit uit?
Conclusies
- Pompgestuurde onderwaterdrains werken beter dan gewone onderwaterdrains voor zowel water afvoeren als aanvoeren.
- In droge zomers blijft de grondwaterstand 20 tot 40 cm hoger, wat veenafbraak remt.
- De maaivelddaling en CO₂-uitstoot kunnen met 28 tot 62% afnemen bij pompgestuurde drains.
- Een kortere drainafstand zal beter werken dan de in de proef gebruikte 6 meter.
- Goed onderhoud is nodig, slib en luchtbelletjes in de drains kunnen de werking belemmeren.
- Het systeem is een forse investering, maar kan lonen op intensief gebruikte percelen met goede opbrengsten.
Samenvatting
Op KTC Zegveld is onderzocht of je met slimme onderwaterdrains de veenbodem kunt beschermen zonder je grasland onbegaanbaar te maken. Het resultaat? Een systeem dat water niet alleen afvoert, maar ook actief in de bodem pompt.
Opzet
Drie situaties werden vergeleken: niets doen, standaard onderwaterdrains en pompgestuurde onderwaterdrains. Dit werd gedaan voor 2 grondwaterstanden. Bij pompgestuurd worden de drains aangesloten op een waterreservoir met een pomp. Hiermee kun je het waterpeil onafhankelijk van de sloot regelen.
Resultaten
De pomp zorgt voor hogere grondwaterstanden in de zomer dan standaard drains. In droge periodes kon de grondwaterstand 20 tot 40 cm hoger worden gehouden. Dit is cruciaal: een nattere bodem in de zomer betekent minder zuurstofinval, minder veenafbraak en dus minder bodemdaling en CO₂-uitstoot. Er is een reductie van de maaivelddaling en emissies van wel 28% tot 62% t.o.v. de referentie. Daarnaast helpt het systeem in natte periodes: door water snel af te voeren, is het grasland sneller weer draagkrachtig voor machines en koeien.
Onderhoud
Het systeem is effectief, maar vraagt om aandacht. De drains zijn gevoelig voor slibophoping en luchtbelletjes. Als het waterpeil in het reservoir te laag komt, zuigt de pomp lucht aan en stopt de werking. Ook is een nauwere drainafstand (4 meter in plaats van 6 meter) aan te raden voor een beter effect.
Conclusie en kosten
Pompgestuurde onderwaterdrains bieden een krachtige oplossing om veenweide te verduurzamen en de grasproductie veilig te stellen. Het is echter een dure investering van €381 tot €550 per ha, die vraagt om nauwkeurig beheer en goed onderhoud. Voor intensief gebruikte percelen met hoge opbrenstpotentie is dit een interessante optie.
Impactscore
Met de Impactscore laten we zien op welke bedrijfsactiviteiten de onderzoekresultaten direct effect hebben. Een onderzoeksresultaat kan bijvoorbeeld leiden tot het gebruik van minder gewasbeschermingsmiddelen of minder meststoffen. Dat vermelden we met een korte toelichting.
Uitstoot broeikasgassen
Met pompgestuurde drains daalt de CO2 emissie van het veen aanzienlijk.
Kosten
Kosten voor pompgestuurde drains zijn hoog, €381 tot €550 per ha per jaar. De vraag is of dit terugverdiend kan worden met de meer opbrengsten van het gras. Maar in natte jaren is dit eerder een soort risicopremie voor behoud van ruwvoerproductie en weidegang.
Financiële opbrengst
Er zal meer grasopbrengst, en dus financiële opbrengst, zijn met pompgestuurde drains. Echter zijn de kosten zo hoog of de vraag is of het uit kan.
Aanvullende informatie
- Precisiewatermanagement op veenweidegrond met pompgestuurde onderwaterdrains: https://edepot.wur.nl/540343
Betrouwbaarheidsscore:
Zeer betrouwbaar. Een degelijk uitgevoerd praktijkonderzoek van 5 jaar. 3 testmethodes, bij 2 grondwaterstanden. En voor iedere (3×2=6) optie 2 proefvelden. Er is veel data verzameld op een correcte manier en uitgebreid omschreven.
