Nieuwe eigendoms- en pachtvormen voor een duurzame landbouw
Volledig onderzoeksrapportNieuwe eigendoms- en pachtvormen voor een duurzame landbouw
Over Crkls
In de afgelopen decennia is het landbouwkundig onderzoek in Nederland enorm versplinterd en uit elkaar gegroeid. En ja, boeren hebben vertrouwen in onderzoek, maar hun vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Ook sluit het onderzoek niet altijd goed aan op de urgente problemen waarmee boeren worstelen in de praktijk.
De initiatiefnemers van Crkls: Misset Uitgeverij, BO Akkerbouw, Wageningen University & Research, Aeres Hogeschool en Groen Kennisnet willen hier wat aan doen voor een toekomstbestendige landbouw in Nederland die nu voor grote uitdagingen staat.
Het kennisplatform Crkls wil het kaf van het koren scheiden en bewezen kennis gemakkelijk vindbaar maken voor boeren op een plek. De resultaten van alle onderzoeken en praktijkproeven in Nederland worden verzameld en door een onafhankelijke redactie beoordeelt en op een uniforme en compacte wijze gepubliceerd.
Ga naar de inhoud
Onderzoeksinstituut: Wageningen Economic Research
Locatie: n.vt.
Periode: van 2022 tot 2021
Gefinancierd door: ZuivelNL en ministerie van LNV
Status onderzoek: Afgerond
Bodemsoort: n.v.t.
Diercategorie: n.v.t.
Betrouwbaarheidsscore:
Door hoge grondprijzen wordt grondgebonden, duurzame melkveehouderij bemoeilijkt. Alternatieve modellen zoals coöperaties en burgerinitiatieven proberen extensivering en biodiversiteit te bevorderen. Echter stuiten dergelijke initiatieven op uitdagingen rondom grondbeschikbaarheid en financiële haalbaarheid.
Conclusies
– Hoge grondprijzen belemmeren extensieve, grondgebonden melkveehouderij en duurzame landbouwontwikkeling in Nederland.
– Nieuwe eigendoms- en pachtvormen verlagen financieringsdruk en stimuleren duurzame landbouwpraktijken.
– Initiatieven zoals ‘Aardpeer’ en ‘Land van Ons’ bevorderen biodiversiteit en natuurinclusieve landbouw.
– Handhaving van duurzaam beheer blijft een uitdaging voor de initiatieven.
– Beperkte grondbeschikbaarheid belemmert opschaling en brede toepassing van alternatieve eigendomsmodellen.
– Overheidssteun en samenwerking tussen boeren en investeerders zijn cruciaal voor een duurzame landbouwtransitie.
Samenvatting
De hoge grondprijzen in Nederland maken het moeilijk voor melkveehouders om grondgebonden te werken en extensivering van de sector te realiseren. Dit belemmert zowel duurzaamheid als een toekomstbestendige landbouw. Daarom worden nieuwe eigendoms- en pachtvormen onderzocht als mogelijke oplossingen.
Onderzochte initiatieven
- Aardpeer – Een samenwerkingsverband dat landbouwgrond verwerft en langdurig verpacht tegen een lage prijs. De grond blijft in een stichting en wordt beheerd volgens natuurvriendelijke principes. Boeren moeten zich committeren aan biodiversiteit en bodemkwaliteit, en pachtprijzen worden afgestemd op het verdienmodel van de boer.
- Grondcoöperatie Rijkdom – Een coöperatie waarin boeren en investeerders gezamenlijk grond kopen. De boer bezit 50% en een investeerder de andere 50%. Daardoor neemt de financiële last af en wordt extensieve landbouw mogelijk. De samenwerking garandeert dat de landbouwgrond duurzaam wordt beheerd zonder speculatie of afwaardering.
- Land van Ons – Een burgercoöperatie waarin particulieren investeren in landbouwgrond. De gronden worden duurzaam verpacht, waarbij boeren verplicht zijn om biodiversiteit en landschapsherstel te bevorderen. De pachtprijzen liggen lager dan marktconform. Boeren krijgen ondersteuning bij het vermarkten van duurzame producten.
- Gebiedscoöperatie Buijtenland van Rhoon – Een gebiedsgerichte aanpak waarin landbouwgronden, eigendom van de provincie Zuid-Holland, worden verpacht aan boeren die bijdragen aan natuurinclusieve landbouw. Het doel is landbouw, natuur en recreatie te combineren voor een duurzaam landschap.
Werkt het?
Deze initiatieven verlagen de financieringsdruk en stimuleren duurzaam beheer, maar stuiten op uitdagingen zoals handhaving, beperkte grondbeschikbaarheid en lage rendementen voor investeerders. Schaalbaarheid blijft een knelpunt, waardoor verdere overheidssteun en samenwerking nodig zijn om de transitie naar grondgebonden landbouw te versnellen.
Impactscore
Met de Impactscore laten we zien op welke bedrijfsactiviteiten de onderzoekresultaten direct effect hebben. Een onderzoeksresultaat kan bijvoorbeeld leiden tot het gebruik van minder gewasbeschermingsmiddelen of minder meststoffen. Dat vermelden we met een korte toelichting.
Gebruik chemische middelen
De alternatieve initiatieven stellen vaak duurzaamheidsvoorwaarden, beperking of verbieden van gewasbeschermingsmiddelen zal hier onderdeel van zijn.
Gezondheid bodem
Alternatieve vormen voor grondgebruik proberen extensivering en biodiversiteit te bevorderen door het bijv. als voorwaarde te formuleren. Dit zal bijdragen aan een betere bodemgezondheid.
Kosten
De onderzochte initiatieven gaan er alle over om voor de agrariër een goedkoper alternatief te bieden om grond te verwerven. Het idee is dat daarmee de financiële lasten omlaaggaan en om extensivering mogelijk te maken.
Financiële opbrengst
Bij een extensiever gebruik van grond zal de opbrengst per ha omlaag gaan. Echter maken de initiatieven het mogelijk om (iets) eenvoudiger grond te verwerven die anders misschien niet binnen bereik zou liggen.
Aanvullende informatie
- Aardpeer, 2021. Aardpeer samen voor grond. https://aardpeer.nl/
- Grondcoöperatie Rijkdom, 2022. Grondcoöperatie Rijkdom – Samen voor een rijk landschap! https://www.rijkdomvanhetland.nl/
- Land van Ons, 2022. Land van Ons: Draag bij aan herstel van landschap en biodiversiteit. https://landvanons.nl/
- Buijtenland van Rhoon, 2021. Welkom in het Buijtenland van Rhoon. https://www.buijtenland-van-rhoon.nl/
- Silvis, H.J. en M.J. Voskuilen, 2022. Rendement regulier verpachte landbouwgrond, 1990-2020. Wageningen, Wageningen Economic Research, Rapport 2022-079. 20 blz.; 4 fig.; 2 tab.; 3 ref. https://edepot.wur.nl/574096
Betrouwbaarheidsscore:
Het gaat om literatuuronderzoek waarbij gebruik is gemaakt van goede bronnen. Het onderzoek is daarmee betrouwbaar.
