Droogte in 2018: waardevolle lessen voor melkveehouders
Volledig onderzoeksrapportDroogte in 2018: waardevolle lessen voor melkveehouders
Over Crkls
In de afgelopen decennia is het landbouwkundig onderzoek in Nederland enorm versplinterd en uit elkaar gegroeid. En ja, boeren hebben vertrouwen in onderzoek, maar hun vertrouwen is niet onvoorwaardelijk. Ook sluit het onderzoek niet altijd goed aan op de urgente problemen waarmee boeren worstelen in de praktijk.
De initiatiefnemers van Crkls: Misset Uitgeverij, BO Akkerbouw, Wageningen University & Research, Aeres Hogeschool en Groen Kennisnet willen hier wat aan doen voor een toekomstbestendige landbouw in Nederland die nu voor grote uitdagingen staat.
Het kennisplatform Crkls wil het kaf van het koren scheiden en bewezen kennis gemakkelijk vindbaar maken voor boeren op een plek. De resultaten van alle onderzoeken en praktijkproeven in Nederland worden verzameld en door een onafhankelijke redactie beoordeelt en op een uniforme en compacte wijze gepubliceerd.
Ga naar de inhoud
Onderzoeksinstituut: Wageningen Livestock Research en Plant Research
Locatie: Diverse plekken in Nederland
Periode: 2019
Gefinancierd door: Deltaplan Agrarisch Waterbeheer
Status onderzoek: Afgerond
Bodemsoort: Zand, klei en veen
Diercategorie: Melkvee
Betrouwbaarheidsscore:
Niet van toepassing
Extreme droogte vormt een groeiende uitdaging voor melkveehouders. Deze studie, gebaseerd op praktijkervaringen, biedt belangrijke inzichten in de gevolgen van droogte en effectieve maatregelen om de schade te beperken. Van de kwetsbaarheid van blijvend grasland, tot extra kosten, en wisselteelten. Deze lessen helpen boeren bij het beperken van droogteschade in de toekomst.
Conclusies
- Blijvend grasland is kwetsbaarder voor extreme droogte dan tijdelijke jong grasland.
- Droogte roept nieuwe teelttechnische vragen op en vraagt om vervolgonderzoek in vorm van literatuur en/of aanvullend (wetenschappelijk) onderzoek.
- Extra kosten bij droogte door aankoop kracht- en ruwvoer, beregenen, graszaad en onkruidbestrijding. Besparing op kunstmest- en voerwinningskosten. Op sommige bedrijven liepen de kosten op tot € 950 per hectare.
- Ervaringen verschillen sterk per bedrijf, afhankelijk van factoren zoals bodemtype en neerslaghoeveelheid.
- Wisselteelt met gras en mais biedt kansen.
- Effecten van droogte werken door in het daaropvolgende jaar. Dat wordt zichtbaar in de ontwikkeling van graskwaliteit en voederwaarde en in achteruitgang van de graszode.
Samenvatting
Melkveehouders kregen in 2018 te maken met een uitzonderlijk droog groeiseizoen. Op basis van de praktijkervaringen van 16 Koeien & Kansen-bedrijven en proefbedrijf De Marke is onderzocht welke maatregelen effectief kunnen zijn bij extreme droogte en wat de gevolgen hiervan zijn. De studie, uitgevoerd door Livestock Research na vragen vanuit het Deltaplan Agrarisch Waterbeheer (DAW), richtte zich op het verzamelen van praktische inzichten en lessen. Het doel was om maatregelen in beeld te brengen die toekomstige droogteschade zoveel mogelijk kunnen beperken.
Ervaringen en bevindingen in de praktijk
Opvallend is dat de droogte uiteenlopende effecten had, afhankelijk van bodemtypes, neerslagpatronen en de beschikbaarheid van ruwvoervoorraden. Blijvend grasland bleek kwetsbaarder voor droogte dan tijdelijk grasland, terwijl (rode) klaver beter bestand was dan Engels raaigras. Organische stof in de bodem speelde een cruciale rol bij het vasthouden van vocht. Dat benadrukt de noodzaak voor vruchtwisseling en het gebruik van gras en maïs.
Beregenen bleek essentieel. Het is belangrijk om tijdig te starten om gewasuitdroging te voorkomen. Veehouders zagen extra kosten door de droogte, zoals voor voeraankoop, beregening, graszaad en onkruidbestrijding. De kosten kunnen oplopen tot ongeveer €950 per hectare. Anderzijds waren er besparingen op kunstmest en voederwinning. Bij verdroogde maïs zonder kolf is tijdige oogst aan te raden. Dit om verlies van voederwaarde te voorkomen.
De droogte heeft ook gevolgen voor het najaar, met mogelijke impact op grasontwikkeling en voederwaarde in 2019. De 80/20-verhouding voor derogatie bleek problematisch bij droogte op zandgrond. De studie adviseert heroverweging van deze regel en pleit voor salderen van mest tussen jaren om extra afvoer te voorkomen.
Impactscore
Met de Impactscore laten we zien op welke bedrijfsactiviteiten de onderzoekresultaten direct effect hebben. Een onderzoeksresultaat kan bijvoorbeeld leiden tot het gebruik van minder gewasbeschermingsmiddelen of minder meststoffen. Dat vermelden we met een korte toelichting.
Gezondheid bodem
Blijvend grasland op droge zandgrond is gevoeliger voor droogte, wat kan leiden tot een slechtere zodekwaliteit en verminderde benutting van de meststoffen.
Gebruik chemische middelen
Door de droogte nam de onkruiddruk toe, wat kan leiden tot een hoger gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Uitspoeling meststoffen
Tijdens de droogte was de uitspoeling van meststoffen laag. MAAR: na extreme droogte gevolgd door regen, neemt het risico op nitraatuitspoeling toe.
Kosten
Extra kosten door droogte kwamen uit op € 950 per hectare. Deze kosten zijn toe te schrijven aan extra voerkosten (krachtvoer en ruwvoer), beregeningskosten, graszaad en onkruidbestrijding. Daarentegen waren er besparingen op kunstmest en voederwinning.
Gebruik geneesmiddelen
Hittestress en verminderde ruwvoerkwaliteit verhoogden de vatbaarheid van vee voor ziekten, wat mogelijk kan leiden tot een toename in geneesmiddelengebruik.
Dierenwelzijn
Hittestress, minder weidegang, en een slechtere ruwvoerkwaliteit kunnen een negatief effect hebben op de gezondheid van de dieren, wat mogelijk kan zorgen voor een hoger celgetal in de melk en vruchtbaarheidsproblemen.
Biodiversiteit
Kruiden en klavers zijn beter bestand tegen droogte dan Engels raaigras. Dit zorgt voor de toename van biodiversiteit.
Financiële opbrengst
Droogte leidde tot lagere gewasopbrengsten. Dat resulteerde in een daling van de financiële opbrengst door aankoop van extra krachtvoer.
Betrouwbaarheidsscore:
Dit onderzoek is een praktijkstudie op basis van de resultaten van deelnemers aan het project Koeien & Kansen, waarbij langjarig bedrijven zijn gevolgd en gemonitord. De verkregen gegevens zijn meegenomen in deze beknopte studie, die is gebaseerd op de bespreking en interpretatie van waarnemingen en ervaringen uit de praktijk.
